Plan Adaptacji Miasta Krakowa do zmian klimatycznych do roku 2030 powstał w odpowiedzi na jedno z najważniejszych wyzwań, z którymi musimy się zmierzyć w najbliższej przyszłości.

Tworzenie Planu rozpoczęto w 2017 roku z inicjatywy Ministerstwa Środowiska i przy współpracy z partnerami, którymi są 44 miasta powyżej 100 tysięcy mieszkańców. Każde miasto wypracowało swój własny dokument, jednak są one ze sobą spójne. Plan jest zgodny z wszystkimi dokumentami strategicznymi Miasta, obowiązującymi przepisami prawa oraz dotychczasową polityką rozwoju, może jednak wymagać nowelizacji pewnych dokumentów, np. miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Poddano go również konsultacjom społecznym.

Plan składa się z dwóch części – diagnostycznej i programowej – i wskazuje wizję, cel nadrzędny oraz cele szczegółowe adaptacji Miasta do zmian klimatu. Przygotowanie Planu rozpoczęto od analizy wrażliwości poszczególnych sektorów na zmiany klimatu, a następnie zasugerowano działania adaptacyjne (ich szczegółowe omówienie zawiera rozdział 3 Planu).

Plan zakłada, że w wyniku podjętych działań  Miasto stanie się bardziej odporne na ekstremalne zjawiska klimatyczne i lepiej będzie sobie radziło z ich skutkami. Pośrednio też stanie się bardziej przyjazne dla mieszkańców, łatwiejsze do życia i oszczędne (z uwagi na bardziej racjonalne wykorzystanie zasobów).

Część diagnostyczna Planu opisuje istotne dla Miasta zjawiska klimatyczne (upały, mrozy, opady, powodzie, susze, wiatr, itp.) i ryzyko ich wystąpienia. Przewiduje się, że częstsze gwałtowne zjawiska – nawałnice, podtopienia i powodzie – a także długotrwałe okresy wysokich temperatur i susz, będą powodować straty materialne uderzające w możliwości rozwoju, ale przede wszystkim, stanowić będą zagrożenie dla życia i zdrowia mieszkańców.

Średnia roczna temperatura powietrza w Mieście wzrasta (w całym XX wieku o 1,5°C). Najcieplejsze obszary to śródmieście (z wyłączeniem Plant) i tereny przemysłowe w Nowej Hucie, natomiast najchłodniejsze to obszary zieleni: Las Wolski, Las Tyniecki. Coraz częstszym zjawiskiem są fale upałów, rzadziej występują fale chłodów, chociaż wciąż się one zdarzają (z temperaturą nawet do -20°C). Największe różnice temperatur wiążą się ze zjawiskiem inwersji termicznej, której sprzyja występowanie wiatru halnego w Tatrach.

Jeśli chodzi o opady, to często pojawiają się obfite opady kilkudniowe, przy czym więcej opadów występuje w części południowej i zachodniej aniżeli na północy i wschodzie. Coraz częściej występują deszcze nawalne i gwałtowne burze (także gradowe) – średnia liczba dni z burzą to 29 w roku.

Istnieje wysokie zagrożenie powodziami nagłymi i lokalnymi podtopieniami. Wrażliwe obszary to m.in.: okolice Tauron Areny, Wola Justowska, Prądnik Czerwony, Grębałów, ul. Bronowicka (skrzyżowanie z ul. Czepca), ul. Księcia Józefa, ul. Bieżanowska, ul. Barbary, ul. Jerzmanowskiego, ul. Malborska, ul. Nowosądecka, ul. Biskupińska, Prądnik Biały. W przyszłości z uwagi na wzrost zabudowy to samo może dotyczyć obszarów Płaszów-Rybitwy, Dąbie, Stary Bieżanów, Wola Duchacka, czy rejonu Kombinatu Metalurgicznego. Wezbrania wody oznaczają czasem konieczność zamknięcia Mostu Dębnickiego, ważnego punktu Miasta. Intensywne opady mogą prowadzić do przeciążenia kanalizacji i zmniejszenia efektywności pracy oczyszczalni ścieków (Kujawy i Płaszów), a nawet awarii i skażenia środowiska

Ewentualna awaria wałów przeciwpowodziowych grozi zalaniem ¼ obszaru Miasta, w tym zniszczeniem wielu cennych zabytków.

Deszcze nawalne i powodzie miejskie wynikają z niewielkiego udziału powierzchni biologicznie czynnych (zwłaszcza lasów), znacznego stopnia uszczelnienia gruntów i gęstości zabudowy oraz niewystarczającej infrastruktury służącej odprowadzaniu wód opadowych. Do tego dochodzi występowanie obszarów w obniżeniach terenu (np. Os. Kabel czy Os. Podwawelskie), gdzie odpływ grawitacyjny okazuje się utrudniony.

Zjawiska klimatyczne oddziałują na siebie wzajemnie, wzmacniając swoje negatywne skutki, np. miejska wyspa ciepła w połączeniu z falą upałów powoduje brak możliwości przewietrzania Miasta, nocą temperatury nie spadają, a to w rezultacie pogarsza samopoczucie mieszkańców (zwłaszcza starszych i cierpiących na różne problemy zdrowotne układu krążenia i oddechowego oraz dzieci). Niekorzystne czynniki nasilają się także z uwagi na zabudowę mieszkalną prowadzoną kosztem zieleni, a liczba osób potencjalnie cierpiących rośnie z uwagi na starzenie się społeczeństwa. Duży ruch samochodowy potęguje zanieczyszczenie powietrza. Ten tzw. stres cieplny skutkuje zmniejszeniem wydolności organizmów (nawet lekka praca sprawia trudność), a zwiększona liczba chorych w rezultacie może obciążać placówki służby zdrowia.

Wzrost temperatury, fale upałów oznaczają możliwość niedoborów wody, nie tylko pitnej, ale również w rolnictwie. Jednocześnie wzrasta stężenie zanieczyszczeń i bakterii w sieciach wodociągowych, co podnosi koszty uzdatniania wody.

W kwestii transportu najważniejsze problemy dotyczą przegrzewania torowisk, przekładni, wybrzuszeń szyn lub ich oblodzenia i pękania podczas mrozów. Ponadto, nawierzchnia drogowa w wyniku ekstremalnych temperatur ulega niszczeniu, to zaś wymusza konieczność remontów i podnosi koszty eksploatacji.

Konsekwencją diagnozy są działania adaptacyjne podnoszące odporność Miasta.

Plan Adaptacji omawia kwestie wdrożenia tych działań (która instytucja odpowiada za co, środki finansowe, monitorowanie postępów, itd.) Działania przewidziane do realizacji prezentuje tabela na s. 15 i 16 Planu, a szczegółowo prezentuje je część Planu od s. 85.

Zmiany klimatyczne to nie tylko zagrożenia, ale i szansa. Miasto liczy, że dzięki podjętym działaniom Kraków będzie rozwijał się w sposób zrównoważony, a mieszkańców zachęci się do oszczędzania wody, energii, korzystania z transportu publicznego i rowerów, stref pieszych, czy ograniczenia zużycia energii poprzez stosowanie termomodernizacji. Ogromną szansą jest rozwój fotowoltaiki w związku z coraz większą liczbą dni słonecznych. Wzrost temperatury umożliwi wydłużenie sezonu sportowo-rekreacyjnego, wykorzystanie baz rekreacyjnych Krakowa czy rozwój technologii budownictwa opornego na wysokie temperatury. Opady nawalne retencjonowane w małych zbiornikach staną się źródłem względnie czystej wody, zdatnej np. do zmywania dróg czy podlewania zieleni miejskiej.

Już pojawia się możliwość obniżenia zapotrzebowania na energię w sezonie grzewczym (mniejsze koszty dla odbiorców). Zmniejszona w ten sposób emisja gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń może poprawić jakość powietrza. Pojawi się coraz więcej inwestycji w OZE i energię solarną.

Spadną zimowe koszty utrzymania dróg i odśnieżania, a także koszty eksploatacyjne autobusów i tramwajów.

Chcąc ograniczać negatywne oddziaływanie wysokich temperatur Miasto zamierza stosować jasne elementy elewacji, a także elementy zacieniające, zwiększać powierzchnię terenów zielonych (zwłaszcza w śródmieściu), pamiętajmy bowiem, że udział terenów zieleni w Mieście (ok. 11%) jest dwukrotnie mniejszy niż w Poznaniu czy Warszawie, a wskaźnik nasycenia terenami zieleni o funkcji rekreacyjnej w Krakowie jest najniższy spośród analizowanych dużych miast w Polsce, podobnie jak wskaźnik lesistości (który wynosi zaledwie 4,3%). Miasto pragnie więc stosować zielone dachy i elewacje oraz zazieleniać i zacieniać przystanki komunikacji, tworzyć zielone ciągi pieszo-rowerowe łączące dzielnice, zwiększać naturalną retencję (rozszczelniać tereny utwardzone, stosować nawierzchnie przepuszczalne), chronić obszary regeneracji powietrza i budować mini tężnie. Miasto zamierza również tworzyć tzw. błękitną infrastrukturę (fontanny, oczka wodne), montować pitniki i kurtyny wodne, promować picie wody „z kranu”. Wreszcie, planuje wśród mieszkańców promować małą i mikro retencję oraz zapewniać łatwy dostęp do miejsc zacienionych, a także basenów i kąpielisk otwartych. Miasto zamierza zachęcać do ochrony terenów zielonych, np. przez zmniejszenie liczby koszeń trawników, przekonywać mieszkańców do zastępowania trawników łąkami, a działkowiczów do pozostawiania wyższych roślin.

Miasto zamierza dalej ograniczać ruch pojazdów spalinowych w centrum (co rodzi konieczność dokończenia obwodnic, zbudowania sieci parkingów P&R, centrów przesiadkowych, stworzenia sprawniejszego systemu niskoemisyjnego transportu publicznego, w tym także kolei aglomeracyjnej, promowania carpoolingu, „aut na minuty”, transportu rowerowego i pieszego, a także rozwoju elektromobilności).

Nie mamy wpływu na skalę i częstotliwość niekorzystnych zjawisk klimatycznych, niemniej możemy tak przebudowywać i zmieniać Miasto, by niwelować lub ograniczać ich niekorzystne skutki. Coraz wyższa świadomość krakowian co do postępujących zmian klimatycznych wymusza podejmowanie działań, ale – jak wynika z lektury Planu – władze i mieszkańcy są w tym względzie zgodni. Pozostaje obserwować, ale przed wszystkim, samemu włączać się we wszystkie zadania korzystne dla społeczności Miasta.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *